بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ

 وَ يَوْمَ نَحْشُرُهُمْ وَ مَا يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَيَقُولُ ءَأَنْتُمْ أَضْلَلْتُمْ عِبَادِي‌ هَـ'ؤُلَاءِ أَمْ هُمْ ضَلُّوا السَّبِيلَ قَالُوا سُبْحَانَكَ مَا كَانَ يَنْبَغِي‌ لَنَا أَنْ نَتَّخِذَ مِنْ دُونِكَ مِنْ أَوْلِيَاءَ وَ لَـ'كِنْ مَتَّعْتَهُمْ وَ ءَابَاءَهُمْ حَتَّي‌' نَسُوا الذِّكْرَ وَ كَانُوا قَوْمًا بُورًا
 روزي‌ را كه‌ خداوند همة‌ مشركان‌ را به‌ همراه‌ تمام‌ كساني‌ كه‌ به‌ جز خدا را مي‌پرستيدند، گرد مي‌آورد و (به‌ پرستش‌ شدگان‌) مي‌گويد: آيا شما اين‌ بندگان‌ را گمراه‌ كرده‌ايد (و بديشان‌ دستور داده‌ايد كه‌ شما را براي‌ خود برگزينيم‌ (و بپرستيم‌) و ليكن‌، آنان‌ و پدرانشان‌ را (از نعمتها) برخوردار نموده‌اي‌، تا آنجا كه‌ ياد و ذكر (تو و عبادتت‌) را فراموش‌ كرده‌اند و هلاك‌ گشته‌اند!

ای‌ مردم‌ ناآگاه‌، وقتي‌ كه‌ براي‌ زيارت‌ قبوري‌ كه‌ استخوانهاي‌ پوسیده  بعضي‌ از بندگان‌ خدا را ـ كه‌ از هيچ‌ چيزما  خبر ندارند! ـ دربردارند، بار و بُنه‌ مي‌بندید  و به‌ هنگامي‌ كه‌ نذورات‌ و دعاها و نيازهاي‌ خويش‌ را متوجّه‌ كساني‌ مي‌كنید  كه‌ قرنها پیش مرده اند و دراوهام  خود آنان‌ را دروازة‌ ورود به‌ بارگاه‌ الهي‌ مي‌پندارید ، به‌ راستي‌ در حق‌ دین مبین اسلام ، ظلم‌ بس‌ بزرگي‌ را مرتكب‌ شده اید   و هر اندازه‌ هم اعمالتان‌ را با اغماض و چشم پوشی  از هر جهت‌ بررسي‌ ‌كنيم‌، در آن‌ چيزي‌ نمي‌يابيم‌ كه‌ هرگز با قران و کلام الله مطابقتی  داشته باشد

آخر شمایی که دائما غیر خدا را ذکر می کنید  و از آنها  انتظار گشایش کارهای خود را دارید چگونه بعد از این  اعمال خودسرانه خود را مخلص و خالصا الی  الله می پندارید  ؟ باور کنید که بسیاری از  مشرکانی که قران سرگذشت آنها را برای ما باز گو  کرده درجه گمراهیشان از شما کمتر و به مراتب خدا را از شما بهتر می شناختند  . آنها می گفتند : همة‌ اينها ( خلقت – رزق و روزی  _ تدبیر امور جهان و همه افعالی  که به ذات خدا برمی گردد  در دست‌ مطلق خداست‌، و همانگونه که در آیات 31و 32 سوره یونس اشاره شده  جوابشان‌ در مقابل سولاتی که از آنها پرسیده می شد تنها خداي‌ يگانه‌ بود.

  قُلْ مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ أَمَّنْ يَمْلِكُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصَارَ وَ مَنْ يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَ يُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ وَ مَنْ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ فَسَيَقُولُونَ اللَّهُ
 بگو: چه‌ كسي‌ از آسمان‌ به‌ شما روزي‌ مي‌رساند؟ چه‌ كسي‌ بر گوش‌ و چشمها تواناست‌؟ چه‌ كسي‌ زنده‌ را از مرده‌ و مرده‌ را از زنده‌ بيرون‌ مي‌آورد؟ چه‌ كسي‌ امور را تدبير مي‌كند؟ قطعاً خواهند گفت‌: خدا .  

 ولي‌ اين‌ مشركين‌ با گفتن‌ اين‌ قول‌، مؤمن‌ به‌ حساب‌ نيامدند ؛ زيرا ايمان‌ حقيقي‌ به‌ خدا نداشته‌اند. ایمان واقعی تنها اعتقاد  به وجود خدا نیست بلکه تسلیم محض بودن تنها در مقابل اوامرش و شریک قرار ندادن هیچ کسی در کنار او چه در صفات و چه در ذاتش ما را در جرگه مومنان و مسلمانان قرار می دهد .اگر ما  به‌ حقيقت‌ خدا را مي‌شناختیم  چيزي‌ را كه‌ از صفات‌ و شؤون‌ اوست‌ و تنها به‌ او مربوط‌ اوست  به‌ ديگري‌ نسبت‌ نمي‌دادیم . به‌ همين‌ دليل‌ است‌ كه‌ قرآن‌ در خطاب‌ به‌ آنان‌، بلافاصله‌ چنين‌ ادامه‌ مي‌دهد

فَقُلْ أَفَلَا تَتَّقُونَ فَذَ'لِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمُ الْحَقُّ فَمَاذَا بَعْدَ الْحَقِّ إِلَّا الضَّلَالُ فَأَنَّي‌' تُصْرَفُونَ كَذَ'لِكَ حَقَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ عَلَي‌ الَّذِينَ فَسَقُوا أَنَّهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ
بگو آيا از نافرماني و عذاب خدا نمي‌ ترسيد؟اين خداست كه صاحب اختيار حقيقي شماست. بعد از حقيقت چه چيزي غير از گمراهي وجود دارد؟ به كجا برده ميشويد؟سخن خداوندت نسبت به كساني كه نافرماني ميكردند اينطور ثابت شد كه آنها ايمان نمياورند.

بندگاني‌ كه‌ غير از خدا، معبوداني‌ را در اين‌ دنيا به‌ خدايي‌ گرفته‌اند و آنها را به‌ فرياد مي‌خواندند و یا حدیث و سخن  آنها را مانند کلام و دستورات  خداوند تعبد و اطاعت می کنند  ، تنها از خيال‌ و گمانهاي‌ خود پيروي‌ کرده اند و اين‌ معبودان‌ از دعا و اطاعتشان ‌ غافل‌ و بي‌خبرند، و فرداي‌ قيامت‌ به‌ كلّي‌ شركشان‌ را انكار خواهند كرد و مي‌گويند: ما به‌ شما چنين‌ دستوراتی را نداده بودیم  و نخواسته‌ بوديم‌ که احادیث  منتسب به ما را شریک کتاب الله قرار دهید   . ما به شما نگفته بودیم كه‌ ما را در دعا و نیایش  با پروردگار ـ پاك‌ و منزّه‌ ـ برابر و يكسان‌ قرار دهيد. ما قبول‌ نداريم‌ و اين‌ خودتان‌ هستيد كه‌ از خيالات‌ خود و نه سخنان ما  پيروي‌ كرده‌ايد و ـ به‌ گمان‌ خود ـ ما را شنوا و اجابت‌كننده‌ و نزديك‌ و آگاه‌ و...مي‌دانسته‌ايد، ما را با شما هيچ‌ ارتباطي‌ نيست‌! بيخود ما را دوست‌ مي‌داشته‌ايد! پس‌ از ما دور شويد كه‌ ما دشمنان شما ‌ هستيم‌ و از شما كاملاً بيزاريم‌:

 إِنْ تَدْعُوهُمْ لَا يَسْمَعُوا دُعَائَكُمْ وَ لَوْ سَمِعُوا مَا اسْتَجَابُوا لَكُمْ وَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكْفُرُونَ بِشِرْكِكُمْ وَ لَا يُنَبِّئُكَ مِثْلُ خَبِيرٍ.( 14 – فاطر)

اگر آنها را به‌ فرياد بخوانيد، هرگز دعا و صداي‌ شما را نمي‌شنوند و (به‌ فرض‌) اگر هم‌ بشنوند، قدرت‌ پاسخگويي‌ و اجابت‌ به‌ شما را ندارند! و در روز قيامت‌، شرك‌ورزي‌ شما را انكار مي‌كنند، و هيچ‌ كس‌ همچون‌ خداوندِ آگاه‌، تو را باخبر نمي‌سازد

وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ يَدْعُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ مَنْ لَا يَسْتَجِيبُ لَهُ إِلَي‌' يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ هُمْ عَنْ دُعَائِهِمْ غَافِلُونَ وَ إِذَا حُشِرَ النَّاسُ كَانُوا لَهُمْ أَعْدَاءً وَ كَانُوا بِعِبَادَتِهِمْ كَافِرِينَ ( 5و6 احقاف)

و چه‌ كسي‌ گمراهتر از آن‌ است‌ كه‌ افرادي‌ را به‌ فرياد بخواند كه‌ (اگر) تا روز قيامت‌ (هم‌ ايشان‌ را صدا بزند) پاسخش‌ نمي‌گويند (و نه‌ تنها جواب‌ نمي‌دهند، بلكه‌ سخنانش‌ را هم‌ نمي‌شنوند) و اصلاً از دعايشان‌ غافل‌ و بي‌خبرند! و هنگامي‌ كه‌ مردم‌ (در روز قيامت‌) جمع‌ مي‌شوند، همين‌ به‌ فريادخواسته‌شدگان‌، دشمنان‌ به‌ فريادخواهندگان‌ مي‌شوند (و از آنان‌ بيزاري‌ مي‌جويند) و عبادتشان‌ را انكار مي‌كنند

وَيَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِيعًا ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشْرَكُواْ مَكَانَكُمْ أَنتُمْ وَشُرَكَآؤُكُمْ فَزَيَّلْنَا بَيْنَهُمْ وَقَالَ شُرَكَآؤُهُم مَّا كُنتُمْ إِيَّانَا تَعْبُدُونَ( 28 – یونس )

روزي كه همه آنها را جمع ميكنيم و به مشركين ميگوئيم كه شما و شريكاني كه براي خدا ميگرفتيد سر جاي خود بايستيد و بين آنها جدائي مياندازيم. شريكهايي كه براي خدا ساخته بودند ميگويند شما ما را بندگي نميكرديد.

وَإِذَا رَأى الَّذِينَ أَشْرَكُواْ شُرَكَاءَهُمْ قَالُواْ رَبَّنَا هَؤُلاءِ شُرَكَآؤُنَا الَّذِينَ كُنَّا نَدْعُوْ مِن دُونِكَ فَألْقَوْا إِلَيْهِمُ الْقَوْلَ إِنَّكُمْ لَكَاذِبُونَ _وَأَلْقَوْاْ إِلَى اللّهِ يَوْمَئِذٍ السَّلَمَ وَضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُواْ يَفْتَرُونَ ( 86و 87- نحل )

وقتي كه مشركان در قيامت، شريکهائي را كه براي خدا درست كرده‌اند ببينند، ميگويند خداوندا اينها كساني هستند كه غير از تو به كمك ميخوانديم. معبودهاي آنان به ايشان ميگويند كه شما دروغ ميگوئيد.در آن روز در مقابل خدا سر تسليم فرود مي آورند و چيزهائي كه بهم ميبافتند از بين ميرود.

وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعًا ثُمَّ يَقُولُ لِلْمَلَائِكَةِ أَهَـ'ؤُلَاءِ إِيَّاكُمْ كَانُوا يَعْبُدُونَ - قَالُوا سُبْحَانَكَ أَنتَ وَلِيُّنَا مِن دُونِهِم بَلْ كَانُوا يَعْبُدُونَ الْجِنَّ أَكْثَرُهُم بِهِم مُّؤْمِنُونَ(40 و 41- سبا )

روزي كه خدا همه آنها را جمع ميكند، به فرشتگان ميگويد آيا اينها شما را بندگي ميكردند؟فرشتگان ميگويند تو پاکي، تو ياور ما هستي نه آنها. آنها جن‌ها را بندگي ميكردند و بيشترشان به جن‌ها ايمان داشتند.

نكته‌اي‌ كه‌ در اينجا قابل‌ يادآوري‌ است‌، اين‌ است‌ كه‌: از شيوة‌ بيان‌ اين‌ آيات‌ ـ و ديگر آيات‌ قرآن‌ ـ روشن‌ مي‌شود كه‌ هدف‌ از معبودها، همان‌ فرشتگان‌ و افراد صالح‌ از قبيل‌ ، انبياء و اولياء خدا مي‌باشند و اگر مشركان‌، مجسّمه‌ و یا مقبره ای از آنان‌ براي‌ يادبودشان‌ درست‌ مي‌كرده‌اند،در واقع  عبادتشان‌ براي‌ آن‌ بتهایی كه‌ در قالب‌ سنگ‌ی که خود تراشیده اند ـ نبوده‌ ، بلكه‌ براي‌ همين‌ بندگان‌ مقرّب‌ خدا بوده‌ كه‌ معتقد بودند که ‌ روح آنان  در ورای آن مجسمه ها و قبور حضور دارد و دعای  آنها را می شنود ، و واسطه‌هاي‌ می شوند بين‌ خدا و ايشان  و به‌ اين‌ خاطر آنها را عبادت‌ مي‌کردند  كه‌ آنها را به‌ خدا نزديك‌ گردانند:

 وَ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَا إِلَي‌ اللَّهِ زُلْفَي‌' .....( 3- زمر)
 كساني‌ كه‌ جز خدا، يار و ياوراني‌ را برمي‌گيرند (و بدانان‌ تقرّب‌ و توسّل‌ مي‌جويند، مي‌گويند؛ ما آنان‌ را عبادت‌ نمي‌كنيم‌، مگر بدان‌ خاطر كه‌ ما را به‌ خدا نزديك‌ گردانند

 ولی سرانجام‌ کار آنها پشيماني‌ بود و سرانجام کار شما هم پشیمانیست چون قرآن‌ كريم‌ ‌ تاکید دارد   كه‌ سرانجام‌ این گونه توسل ها و تعبد ها ، مطمئنا پشيماني‌ است‌ . زيرا تمامی‌ خيالاتي‌ كه‌شما در مورد معبودانتان دارید  و مي‌گفتید كه‌ آنان‌ واسطه‌هاي‌ ما نزد خدايند و ما را به‌ او نزديك‌ مي‌سازند و از آتش‌ دوزخ‌ نجات‌ مي‌دهند"  در روز حساب  برباد مي‌روند و پس‌ از آنکه ‌ كار از كار گذشت‌ و باب توبه و بازگشت شما بسته شد ، تازه  مي‌فهمید كه‌ از گمراهان‌ بوده‌اید و هر چه‌ در مورد روز جزا ساخته اید و پنداشته اید ، خيال‌ و وهمی بیش نبوده‌ و آنگاه زمانیست  که با جان و دل درک می کنید که تنها يار و ياور،  منجي‌ و پناه‌دهنده‌، فريادرس‌ و حافظ ، خدای بی همتای شماست  .

 هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ (23- حشر)

او خدائيست كه معبودي غير از او وجود ندارد. فرمانراوي پاك و بي ‌عيب و ايمني بخش، حافظ تواناي با جبروت بزرگ است. خدا از چيزهائي كه شريك او ميسازند دور است.